Telefon : (+90) 236 515 13 23

Zeytin Yetiştiriciliği

ZEYTİN YETİŞTİRİCİLİĞİ

Zeytin ağacı dünyanın en eski meyve ağacı olarak bilinmektedir.. Anavatanı Anadolu’dur. Türkiye de yaklaşık 90 milyon zeytin ağacı bulunmaktadır. Zeytin  varlığımızın %75 i çorak ve engebeli kır arazilerdedir.

Zeytin, -7 ºC ile 40 ºC arasındaki sıcaklıklarla dayanabilse de iyi bir büyüme ve meyve oluşumu için sıcaklığın 15-25 ºC’ lerde olması istenir. Zeytin’in soğuklama ihtiyacı 600 ila 1000 saat arasında değişmektedir. Ayrıca zeytinin iyi bir gelişme gösterip, normal göz gelişimi için yeterli bir sıcaklık toplamına ihtiyacı vardır.

Zeytin ağacının dayanabildiği minimum sıcaklık -7 C dir. Bu sıcaklığın altına indiğinde genç zeytin ağaçları ve yaşlı zeytin ağaçlarının dalları soğuktan zarar görmektedir. Ağaçları soğuk zararından korumak için sonbaharda kısıtlı sulama yapılmalı, ağaçlara aşırı azotlu gübre verilmemelidir. Hasattan önce sıcaklıkların 0 C’nin altına düştüğü yerlerde ya da Mart-Nisan aylarında don tehlikesi olan yerlerde zeytinlik tesis etmekten kaçınılmalıdır. Zeytin ağacı ürününü oluşturmak için kışın +70C’nin altında soğuklamaya ihtiyaç duymaktadır.

Ağaçların çiçeklenme ve tozlanma döneminde sıcak ve kurutucu rüzgârlar ve aşırı yağmur meyve tutumunu olumsuz etkilemektedir. Zeytin ağacının sulama koşulu ile dayanabildiği maksimum sıcaklık ise 40 C dir. Nemli havalarda, ağaç yapraklarından gerçekleşen terleme azalır. Bu sayede sıcağın, bitkiye etkisi de azalmış olur. Ancak aşırı nem bazı hastalıklara uygun ortamı hazırlamaktadır. Çiçek zamanı yüksek nem ise döllenmeyi kısıtlamaktadır. Mayıs ayı ve haziran başında esen rüzgarlar döllenmeye yardımcı olurken, kış sonlarında esen rüzgarlar toprak neminin azalmasına yol açar.

Zeytin ağacı ışığı çok sevdiğinden özellikle geçit bölgelerde güney yönleri tercih edilmelidir. Sisli dağ etekleri ve vadiler zeytin için uygun değildir. 800 m’ den yüksek yerlerde zeytin yetiştirilmemektedir.

Ticari anlamda yetiştiricilik Ege, Marmara ve Akdeniz bölgesinde yapılmaktadır. Ağaç  başına verim 9 kg civarındadır.  Ürettiğimiz zeytinlerin %90 ı siyah zeytin olmakla birlikte, yeşil zeytin üretimi son yıllarda artmaktadır. Zeytin üretimimizin %75 i yağlık, %25 i sofralıktır.

Toprak İşleme

Toprak işleme zamanında ve uygun şekilde yapılırsa toprağın havalanması, yağış sularının muhafazası ve biyolojik faaliyetlerin artması sağlanmış olur.

Zeytinliklerde yılda 2-3 kez toprak işlemesi yeterli olmaktadır. İlk toprak işlemesi hasattan sonra toprak tavında iken pullukla 15 cm derinliğinde; ikincisi ilkbaharda 10-12 cm yi geçmeyecek şekilde pulluk veya tırmıkla, üçüncü işleme ise dökülen zeytinlerin kaybını önlemek amacı ile toprağın düzeltilmesi ve otların temizliği için yapılmaktadır.

Zeytinde Budamanın Amaçları

Budamanın değişik amaçları vardır. Bunları maddeler halinde sıralamak gerekirse;

  • Meyve ağaçlarında fizyolojik dengeyi en kısa zamanda oluşturmak ve korumak,
  • Gövde üzerinde düzenli ve dengeli bir taç oluşumu sağlamak ,
  • Meyve ağaçlarının bakımını, meyvelerin derimini, zararlılarla savaş vb. teknik işleri kolaylaştırmak,
  • Kurumuş, hastalıklı, ekolojik ve mekanik etkilerle zararlanmış, kırılmış dallar ile birbiri üzerine binmiş ya da dar açılı dalları kesmek,
  • Karbon asimilasyonunu arttırmak amacıyla ışığın ağacın iç kısımlarına daha iyi girmesini sağlamak ve yaprak yüzeylerini arttırmak,
  • Periyodisite yi önlemek ve her yıl düzenli ürün almak,
  • Meyve kalitesini iyileştirmek,
  • Dikim zamanı ve bunu izleyen birkaç yıl içerisinde budama ile mahsule yattığı zaman, kırılmaksızın meyveyi taşıyacak şekilde kuvvetli gelişen ve geniş açılar yapan dalları seçerek, ağaca iyi şekil vermek,

Budama zamanı, meyve ağacının toplu büyümesini, kesime karşı göstereceği tepkiyi, verimini, fizyolojik ve ekonomik ömrünü etkiler. Budama kış ve yaz (yeşil ) olmak üzere iki ayrı ve zıt mevsimlerde yapılır.

Kış Budama Zamanı

Meyve ağaçlarını budamak için en uygun dönem, yaprak dökümünü izleyen günlerle ilkbahar gelişme periyodunun başlaması arasında geçen dönemdir. Kışı ılık geçen yerlerde meyve ağaçlarının kış dinlenmesine girmelerinden sonraki süre, budama bakımından, en uygun bir zaman dilimidir. Çünkü bu devrede hem işçi temini yaza göre daha kolay hem de ağaçlarda yapraklar olmadığı için çıkarılacak dallar kolaylıkla tespit edilebilir. Ancak kışı sert geçen yerlerde şiddetli donlardan önce, budamanın yapılması doğru olmaz, don tehlikesi geçtikten sonra budama yapılmalıdır.

Yaz Budama Zamanı

Yaz boyunca meyve ağaçlarında sürgünlerin seyreltilmeleri, uç alma, bükme, eğme, dalların birbiriyle karşılıklı olarak bağlanmaları ve açıların genişletilmeleri, daraltılmaları gibi yapılan işlemlerin tümüne yaz budaması denir. Yazın yapılan budamalar kışın yapılanlara göre daha fazla bodurluk sağlar.

Yaz budaması yaparken meyve/yaprak oranına dikkat edilmelidir.

Yaz budamasında amaç, meyvelerin daha iyi renklenmelerini sağlamak, vegetatif gelişmeyi düzenlemek, kış aylarında yapılacak budama işlemlerini azaltmak ve derim işleri ile kültürel etkinlikleri kolaylaştırmaktır.

Yaz budaması özellikle meyve ağaçlarının şekillendirme yıllarında yapılması gerekli olan önemli bir teknik işlemdir. Meyve ağaçlarında, yaz budaması ilkbahar gelişme periyodunun sonu ve yaz gelişme periyodu içerisinde sürgünler odunsulaşmaya başladıktan sonra yapılabilir. Genellikle ağaçlar üzerinde şekli bozan, büyümeleri istenmeyen gelişmeleri ama yardımcı dalların zararına olan dallar kesilerek çıkartılabilir yada eğilip bükülebilir. Bazı dallar da açıları genişletilerek gelişmeden alıkonulabilir.

Zeytin Yetiştiriciliğinde Gübreleme

AZOT

1-Kökler vasıtası ile su alımını hızlandırır.

2-Kök ve taç kısmının gelişmesini sağlar.

3-Mahsulün miktar ve kalitesini artırır.

4-Somak bağlama,çiçeklenme miktarını artırır.

5-Haziran dökümünün daha az olmasını sağlar.

6-Ağacın yeni filiz vermesini odun kısmının teşekkülünü sağlar.

Bu kadar çok yararı olan azotu az veya çok verirsek;

  • Soğuğa ve hastalığa karşı ağacın direncini azaltır.
  • İstenmeyen azgın bir büyüme olacağından yaz döneminde susuzluk çeker.
  • Çiçeklenme ve mahsul miktarı azalır,döllenme miktarı düşer.
  • Bilhassa salamuralık çeşitlerde dane küçüleceğinden kalite bozulur.

FOSFOR

1-Toprak mikroorganizmalarının faaliyetini artırarak ıslah eder.

2-Çiçeklenme ve meyve bağlamayı artırır.

3-Soğuk ve donlara karşı ağacın direncini artırır.

4-Yağ oranı ve kalitesini artırır.

5-Zeytinin kendine özgü renk,aroma,tat ve kokusunu verir.

6-Karbonhidrat teşekkülünde rol oynar.

Fazla veya çok verildiğinde;

  • Kök teşekkülü zayıflar
  • Yağ ve zeytin danesinin kalitesi düşer.
  • Filizlenme ve dallanma gereği kadar olmaz.

POTASYUM

1-Çiçek ve meyve teşekkülünde önemi büyüktür.

2-Zeytin ağacının su tasarrufunu sağlar.

3-Soğuklara karşı direncini artırır.

4-Karbonhidrat teşekkülünde rol oynar.Fazla veya az verildiğinde;

  • Bilhassa azlığında kış ve sonbaharda yaprak uçlarında başlayan sarı ve kahverengi lekeler halinde kendini gösterir.
  • Zeytin danesinin ve yağının kalitesi düşer.

KULLANDIĞIMIZ BU GÜBRELERİN ÖZELLİKLERİ VE VERİLME ZAMANI

AZOTLU GÜBRELER:Amonyum sülfat asit karakterli bir gübredir.% 21 azot ihtiva eder.Zeytin ağacı asit karakterli topraklarda iyi yetişemez.Bu gübrenin devamlı kullanılması ile toprak asitliğe doğru kayacağından,sürekli olarak bu gübrenin kullanılması iyi değildir.

Eğer toprağımız çok fazla kireçli ise,toprak pH (asitliğini)arzu edilen seviyeye (pH=6-7)getirmek için kullanılır.Amonyum nitratın etkisi çabuk ve devamlıdır.%20-26 azot ihtiva eder.Rutubet çektiği için hemen kullanmaya dikkat edilmelidir.Saklanacak ise havalandırılmalı,6-8 torbadan fazla üst üste yığılmamalı,benzin,gazyağı gibi maddelerden uzak tutulmalıdır.

Kireçle karıştırılmış olması iyi yönüdür.

Üre % 45-45 azot ihtiva eder.Yağmur ve yıkama suyu ile kaybı diğer azotlu gübrelere göre azdır.Bünyesinde fazla miktarda azot olduğu için diğer azotlu gübrelerin miktarı kadar kullanılmamalıdır.

Azotlu gübrelerin diğer gübrelere nazaran yıkanarak kaybolması çabuk olduğu için tamamı birden verilmemelidir.Örneğin 3 kg gübre verecek isek bunun 2/3’ü yani 2 kg Şubat-Mart ortalarına kadar verilmeli,kalan 1 kg ise çiçeklenme ile çekirdek sertleşmesi arasında kalan Temmuz ayında verilmelidir.

Azotlu gübreler Şubat-Mart ayı ortasına kadar şekildeki gibi tacın izdüşümüne ,pulluk-çizi derinliğine verilerek üzeri kapatılır.

Kireçlemenin Kök Gelişmesine Etkisi

FOSFORLU GÜBRELER

Süper fosfatın ve triple süper fosfatın suda eriyebilen fosfor asidinden zeytin yararlanır.Fosforlu gübrelerden suda eriyebilen fosfor asidi yüksek oranlar tercih edilmelidir.Önemli olan fosforlu gübrelerin ağaç tacının altına potasyumlu gübre ile beraber 25-30 cm.de kök derinliğine Şubat-Mart ortalarına kadar verilmesi gerekmektedir.Pratikte üreticilerimiz kök derinliğine erişememektedir.Bunun için mümkün olduğu kadar derine gömmelidir.Bu gübre her sene yağış ve yağmur suları ile 5 cm. kadar aşağıya kaymaktadır.Süper fosfatta % 16-18,triple süper fosfatta %43-46 suda eriyebilen fosfor asidi vardır.(şekil 2)

POTASYUMLU GÜBRELER

Potasyum sülfat &48-52 potasyum oksit ihtiva eder.Fosfatla beraber verilir.(şekil2)

KOMPOZE GÜBRELER

Birden fazla bitki besin maddelerini ihtiva eden gübrelerdir.Azot,fosfor,potasyum bir arada olduğu gibi ,potasyum ihtiva etmeyenlerde vardır.Azot,fosfor,potasyum oranları birbirine yakın olanları birbirine yakın olanlar tercih edilir.Şubat-Mart ortalarına kadar 15-20 cm. derinlikte gövdeden 1 m. uzaklıktaki daireye gömülür.

ORGANİK GÜBRELER

En önemlisi çiftlik gübresidir.İçerisinde birçok besin maddelerini ihtiva eder.Genel olarak %70-80 su,%15-20 organik madde,%5-10 organik olmayan maddeler,%0.5-0.7 azot,%0.2-0.3 fosfor,%0.4-0.potasyum,bunlara ilave olarak kalsiyum,magnezyum,kükürt,çinko,bakır,demir,bor,molibden ihtiva eder.Toprağı ıslah eder.Bu arada iyi yönleri olan çiftlik gübresini iyi muhafaza edemezsek içerisindeki maddelerin bir kısmı kaybolur.Onun için dışarıda yağmur ve güneş altında bırakmamak ve ahırda kullanılan yataklığın sıvı dışkıyı sızdırmayacak şekilde yapılması gerekir.Çiftlik gübresini muhafaza ederken bir miktar süper fosfat gübresi ile karıştırılmalıdır.Ocak-Şubat aylarında ağaç başına(küçüklüğüne ve büyüklüğüne göre )50-200 kg verilip sürümle toprağa karıştırılır.Çiftlik gübresi verildiğinde kimyevi gübre verilmez.

Gübre Verilme Şekli

Gübrelerin verilmesi zeytinliğin düz veya meyilli oluşuna göre değişir.

1-Azotlu gübreler tacın izdüşümünün çizeceği daireye,gövdeye fazla yaklaşmadan serperek pulluk çizi derinliğine gömülür.Açıkta bırakılırsa azot kaybı olur.

2-Düz ve muntazam tesis edilmiş,büyük ağaçlarda;derin kazı yapan pulluklarla sıralar ortasından açılan hendeklere potaslı ve fosforlu gübreler verilir.

3-Meyilli arazilerde 2-3 m üst kısımda 40 cm genişlikte,20-30 cm derinlikte,2-3 m uzunlukta açılan hendeğe gübreler konur,toprakla karıştırılır,kapatılır.

4-Teraslanmış meyilli arazilerde teras toprağı derin ise hendek ağacın üst tarafına,değilse ağacın alt tarafına açılır ve gübreler verilir.

5-Çukur usulü gübreleme:Ağacın taç büyüklüğüne göre 6-8 çukur taç izdüşümü hizasına açılır.Potaslı fosforlu gübreler bu çukurlara eşit olarak dağıtılır.Azotlu gübreler verilip toprakla karıştırılır.20-25 cm derinliğe verilir.

ZEYTİN HASTALIK VE ZARARLILARI

Zeytin Dal Kanseri (Pseudomonas Savastanoi Pv. Savastanoi)

Zeytin Ağaçlarında Vertisilyum Solgunluğu (Verticillium Dahliae)

Zeytinlerde Halkalı Leke Hastalığı (Spilocaea Oleaginea=Cycloconium Oleaginum)

Zeytin Çiçek Sap Sokanı (Calocoris Trivialis)

Zeytin Fidan tırtılı (Palpita Unionalis)

Zeytinde Filiz Kıran (Phloeotribus Scarabaeoides )

Zeytin Güvesi (Prays Oleae )

Zeytin Kabuklu Biti (Parlatoria Oleae)

Zeytin Kara koşnili (Saissetia Olea)

Zeytin Kırlangıç Böceği (Agalmatium Flavescens)

Zeytin Kızıl kurdu (Lasioptera Berlesiana )

Zeytin Kurdu (Coenorrhinus Cribripennis)

Zeytin Pamuklu Koşnili (Philippia Oleae )

Zeytinde Pamuklu bit (Eupyllura Spp.)

Zeytin Sineği (Bactrocera Oleae)

Zeytin Yara Koşnili (Pollinia Pollini)

 

Okunma 3980 defa Son Düzenlenme Salı, 05 May 2015 17:26