Telefon : (+90) 236 515 13 23

Tütün Yetiştiriciliği

Tütün

TÜTÜN YETİŞTİRİCİLİĞİ

Keyif verici yaprakları için yetiştirilen değerli bir bitkidir Patlıcangiller familyasının Nicotiana cinsinde yer alan bitkinin pek çok türü vardır Ama, tarımı yapılan tütünlerin çoğu bir tek türün {Nicotiana tabacum) çeşitleridir Bu tür 2 metreye kadar boylanabilen biryıllık bir bitkidir Yapışkan ve sert tüylerle kaplı gövdesinin üzerinde irice oval yapraklar, boru biçimli, pembe çiçekler taşır Bu türün yanı sıra tarımı yapılan bir tür daha vardır ki, buna deli tütün (Nicotiana rustica) denir

Tütün yaprakları işlendikten sonra sigara, pipo ya da purodan dumanı içe çekilerek, çiğnenerek ya da burna çekilerek (enfiye) kullanılır Anayurdu Orta ve Güney Amerika olan bu bitkiyi Yerliler çok eskiçağlarda biliyor ve kullanıyorlardı Örneğin, Amerika Yerlileri arasında törenlerde barış çubuğu tüttürmek, yani tütün içmek bir gelenekti Kristof Kolomb 15 yüzyıl sonlarında Amerika'yı keşfettikten sonra İspanyollar ile Portekizliler tütünün dünyaya yayılmasını sağladılar 1560'ta Fransa'nın Lizbon büyükelçisi Jean Nicot (1530-1600), Fransa Kraliçesi Cat-herine de Medicis'e ilaç olarak tütün tozu yollamış, böylece tütünün Fransa'da ve öbür Avrupa ülkelerinde tanınmasına yol açmıştı Nitekim, bu yüzden tütüne bilimsel cins adı olarak Nicot'nun adı verilmiştir Tütün yapraklarında bulunan zararlı bileşiğe de "nikotin" denir.

Tütün bitkisinin tek yıllık otsu yapıda formları bulunduğu gibi, çok yıllık ağaçsı formları da vardır.

Tütün, mevsimi olan yerlerde ilkbaharda, mevsimi olmayan yerlerde ise hemen her zaman dikilebilir.

Kültürü yapılan tütün çeşitleri tek yıllık ve otsu bitkilerdir.

Tütün Tohumları

Tütün tohumlarının özellikleri;

  • Tohumlarda, istenilen kalıtsal özellikler bulunmalıdır.
  • Tohumlar, ekildikleri yerin iklim özelliklerine uygun olmalıdır.
  • Tohumlar, hastalık ve böceklere dayanıklı olmalıdır.
  • Tohumlarda, istenilen verim ve kalite özellikleri bulunmalıdır.
  • Tohumlar iyi ve çabuk çimlenmelidir.
  • Fiziki değer, tohumun daha ziyade teknik değerini ifade eder.

Ege Bökgesinde yetiştirlen başlıca tütün çeşitleri;

  • İzmir 64 (Kokulu)
  • İzmir 6265 (Karabağlar)
  • Sarıbağlar
  • Akhisar 97
  • İzmir Özbaş
  • Otan 97
  • Üçbudak veya Çok yaprak çeşidi
  • Tarım Bakanlığı çeşitleri
  • Kırk yaprak çeşidi
  • Ege çeşidi ürünlerimiz dünya sigara endüstrisinde nam ve şöhretlerini karabağlar, sarıbağlar ve No.64 İzmir-kokulu çeşitleri ile gerçekleştirmişlerdir. Ege çeşidi yaprak tütünler sigara endüstrisinde harmanları “ıslah” etmek için kullanılmaktadır.

Tütün tohumları son derece küçük olduğu için tohumdan yetiştirilmesi çok zor olup, pratik değildir. Ayrıca, vejetasyon dönemi uzun olan çeşitlerin belli bir sürede yetiştirilebilmesi için fide olarak dikilmesi ve bu nedenle 1-2 ay gibi bir sürenin fideliklerde kazanılması gerekmektedir. Bundan dolayı tütün tohumları, 1-2 ay önceden yastıklara ekilerek fide elde edilmekte ve elde edilen bu fideler, tarlalara şaşırtılarak tarımı yapılır.

Tütün bitkisinin kökleri kazık şeklinde olup, sağlam bir yapıya sahiptir. Tütün kökleri toprağa çok iyi tutunurlar. Oldukça derinlere iner ve toprakta çok iyi yayılırlar.

Tütün köklerinin boyu, dağılımı ve topraktaki gelişimi çeşit karakteri olmakla beraber, ekolojik şartlarla da yakından ilgilidir. Kökler, derin ve besin maddelerince zengin hafif topraklarda, iklimin sıcak ve nemli olduğu bölgelerde daha iyi gelişir. Bunun aksi durumlarda ise, kökler zayıf kalır ve iyi gelişemez. Tütün bitkisinin kökleri toprağın 30-60 cm derinliğine kadar inebilir.

Tütün sapları genellikle yuvarlaktır. Bitki boyu 50 cm ile 250 cm arasında değişir. Türkiye'de yetiştirilen sigaralık tütün çeşitlerinin boyları 80-120 cm arasındadır.

Tütün bitkisinin sapı boğum ve boğum aralarından meydana gelmiştir. Boğumlardan dal ve yapraklar çıkmaktadır

Tütünün, yaprakları kullanıldığı için dallanma istenmez ve pratikte sap üzerinde oluşan dallar kırılır veya koparılır. Bu şekilde, yaprakların daha iyi gelişimi sağlanır. Yaprak koltuklarındaki dalların koparılmasına Koltuk Alma denir.

Tütün Yaprakları

Yaprak, tütünün pratikte kullanılan en önemli organıdır. Yaprak şekli ve yapısı çeşit karakteri olmakla birlikte, çevre şartlarından da etkilenmektedir.

Tütün yaprağı form bakımından çok geniş varyasyon göstermekte, böbrek şeklinden, kalp ve sığırdiline kadar pekçok şekilde yaprağa rastlanmaktadır. Yapraklar çeşitten çeşide ve bölgeden bölgeye değiştiği gibi, aynı çeşit içinde bitkiden bitkiye ve aynı bölge içinde tarladan tarlaya da değişebilmektedir. Hatta bir bitkinin alt ve üst yaprakları arasında da form bakımından bir varyasyon görülmektedir.

Bitkide dip altı ve dip yapraklar küçük, dip üstü ve ana yapraklar büyük olup, uç yapraklar tekrar küçülmektedir. Tütün yaprak ayasına Kıta denir. Yaprak uçları sivri veya küt olabilir. Tütün yaprağının pekçok özelliği kalıtsaldır. Bunların başında saplı (zenepli)-yaşmaksız ve sapsız (zenepsiz)-yaşmaklı oluşu gelmektedir.

Zenepli tütünlerde yaşmak, ya hiç yoktur veya çok ince şerit halindedir. Zenepsiz tütünlerde yaşmaklar belirgin olup, sapı sarmışlardır. Bazen yaşmaklar oldukça fazla gelişip, aşağı doğru sarkmaktadır ki, böyle tütünler Kabakulak olarak adlandırılır.

Yaprak kıtasının en geniş yerine Karın adı verilir. Bitki üzerindeki ana yapraklara Kovalama Elleri denir.

Yaprak üst yüzeyi koyu yeşildir. Yaprakların alt yüzünde bulunup, yapışkan bir sıvı salgılayan tüylere Dürüze Tüyleri denir.

Hasat

Şark tipi tütünlerine, virginia ve barley tütünlerine uygulanan tepe kırma ve sakla hasat işlemleri uygulanmaz. Yaprakları diğer tiplere göre daha çabuk olgunlaşırlar. Tütün yapraklarının olgunluğu alt yapraklarda başlar. Hasat da aşağıdan yukarıya doğru yapılır. Kırım işlemi, yaprakların hafif yeşil sarıya döndüğü ve yaprak ayasında damarlar arasında kabartılar oluştuğunda yapılır. Kırım 8 ile 12 günlük aralarla ve her defasında 5–6 yaprak toplanmasıyla 4 veya 5 kerede hasat tamamlanır. Şark tipi tütünlerin en yüksek şeker miktarı gecenin sonunda sabaha karşı yapraklarda bulunduğu için, kırım gece saat 4 gibi başlar, gündüz saat 10’larda biter. Kırımı yapılan tütünler, yaklaşık 40 cm lik iğnelerle orta damarlarından dizilerek 2 – 3,5 m lik iplere aktarılırlar. Bir dizide 600 – 1.200 arasında yaprak bulunur.

Şark tipi tütünler güneşte kurutulur. Güneşte kurutma zamanı 10–20 gün arasında değişir. Alt yapraklar bitkinin üst kısmında yer alan yapraklara göre daha zayıf ve ince olduğundan kısa sürede kururlar. Kurutma hataları ve yanık lekelerini önlemek için ilk kırımı yapılan tütünler hemen güneşe çıkartılır.

Tütün Zararlıları

TÜTÜNDE TEL KURTLARI (AGRIOTES SPP.)

  • Yetişkin telkurtları uzun ve yassı bir vücuda sahip olup, boyları 8-10 mm civarındadır. Erginleri gri-siyah renklere sahiptir. Ters çevrildiklerinde veya sıçramalarında ses çıkarırlar.
  • Ergin tel kurtları tütün yaprakları ile beslenseler de esas zararı larvalar verir. Bitkilerin toprak altı organlarına saldıran larvalar, kökleri keserek bitkinin kurumasına neden olurlar. Özellikle yaşlı larvaların zararı daha fazladır.
  • Tarla içi veya dışındaki yabancı otlarla etkin mücadele edilmeli,
  • Yüzeye yakın oldukları yaz sonu ve sonbahar aylarında derin toprak işlemesi yapılmalıdır.
  • İklim koşullarında meydana gelen değişimlerden fazlaca etkilenirler. Bu nedenle soğuk ve kurak havalarda zararlı popülasyonunda azalma gözlenir.

TÜTÜNDE BEYAZ SİNEK (BEMISIA TABACI)

  • Beyaz sinek hem larva hem de ergin dönemlerinde bitki özsuyu ile beslenir. Bu şekilde bir beslenme sonucu bitki zayıflar. Popülâsyonun yoğun olduğu dönemlerde gelişme durabilir. Zararlı tarafından özsuyu emilen yerlerde yaprağın kendine özgü rengi kaybolur ve kuruma meydana gelir. Bu durum ise kalite kaybı sonucunu doğurur.
  • Bulaşık olmayan fidelerin tarlaya dikilmesine dikkat edilmeli,
  • Fidelik ve tarlalarda gerektiği gibi yabancı ot mücadelesi yapılmalı, bitki artıklarının bırakılmamasına özen gösterilmelidir.
  • Azot, zararlının üreme gücünü artırdığından, gereğinden fazla azotlu gübre kullanımından kaçınılmalı,
  • Konukçu bitkilerin tarla içi veya yakınına dikilmemesine özen gösterilmelidir.

TÜTÜN PİRESİ (EPITRIX HIRTIPENNIS)

  • Larvalar toprakta yler fidelikte görülmeye başlandığında, tütün piresi erginleri kışladıkları yerlerden çıkarak, fideliklere veya doğrudan tarlaya geçerler. Ergin pireler, saçma deliğine benzer şekilde yaprakları yiyerek ciddi zararlara neden olurlar.
  • Fideliklerin yumuşak ve nemli toprağı üremeleri için en uygun ortam olduğundan dolayı, fideliklerin tarladan uzakta kurulmasına dikkat edilmeli,
  • Fidelik içindeki ve çevresindeki yabancı otlar yok edilmelidir.
  • Tarlaya şaşırtılma işlemleri bittikten sonra fidelikler bozulmalı ve kalan fideler imha edilmeli,
  • Kırım işlemleri bittikten sonra, tarlada kalan bütün tütün sapları toplanmalı ve usulünce yok edilmelidir.

YAPRAK BİTİ MYZUS PERSICAE- APHID

  • Çoğunlukla uca yakın genç yaprakların alt yüzeyinde damarlara yakın bölgelerde konaklayan yaprak bitleri yaprak öz suyunu emerek beslenirler. Böylelikle bitkinin gelişiminin yavaşlamasına, yaprakların daralarak uçlarının aşağıya doğru eğilmesine neden olurlar. Bu süreç içerisinde çıkardıkları tatlı bir madde ile yaprak yüzeyinde koyu gri renkte bir ballık tabakası oluştururlar. Bu tabaka fotosentez olayını olumsuz etkilediği gibi bazı mantarların üremesine imkân sağlamaktadır. Bununla birlikte yaprakların kurutulması aşamasında birbirine yapışmasına, işleme aşamasında da bu yapışmadan kaynaklanan parçalanmalara sebep olurlar.
  • Yaprak biti mevcudiyeti görülen fideler tarlaya şaşırtılmamalıdır. Eğer bu tür fidelerin kullanılması zorunluysa, fideler bu zararlılardan kurtarılarak tarlaya dikilmelidir.
  • Tütün bitkisinin gelişiminde önemli rol oynayan çapa uygulaması ve yabancı ot mücadelesinde gecikilmemelidir.
  • Tarlada bulunan bitki artıkları ve yaprak biti konukçularının uzaklaştırılmasına özen gösterilmelidir.

TÜTÜNDE VAHŞİ ATEŞ HASTALIĞI (PSEUDOMONAS TABACI) WILDFIRE

  • Hastalıklı bitkilerden tohum alınmamalı, sağlıklı tohum kullanımına dikkat edilmelidir.
  • Fidelik toprağı ve fidelikte kullanılan avadanlıklar kimyasallarla veya buharla dezenfekte edilmeli,
  • Sık ekim ve gereğinden fazla sulamadan, azotlu gübre kullanımından kaçınılmalıdır.
  • Fidelikte, hastalıklı fide görülmesi halinde bunlar temizlenmeli, temizlenen bölge ile sağlıklı fideler arasında boş alanlar oluşturulmalıdır.
  • Tarlaya hastalıklı fidelerin dikilmemesine özen gösterilmeli,
  • Hastalıklı bitki görülmesi halinde zaman geçirmeden tarladan uzaklaştırılmalı ve imha edilmelidir.
  • Kimyasal Mücadele : Ekimde kullanılacak tohumların, bir bez torba içinde, 15 dakika süre ile formalin çözeltisinde tutulması, daha sonra temiz su ile iyice durulandıktan sonra kurutulması gerekir.

TÜTÜN KÜLLEME HASTALIĞI (ERYSIPHE CICHORACEARUM) POWDERY MILDEW

  • Gölge yerlere, su tutan, drenajı iyi olmayan yerlere tütün dikilmemelidir.
  • Dikimin aralık ve mesafesi iyi ayarlanmalı, sık dikimden kaçınılmalı, külleme hastalığı görülmesi halinde seyreltme yapılmalıdır.
  • Dip yapraklar erken sıyrılarak uygun şekilde imha edilmeli,
  • Külleme görülen yapraklar toplanarak tarladan uzaklaştırılmalıdır.
  • Tarladaki yabancı otlarla gerektiği gibi mücadele edilmeli,
  • Tütün tarlasının içinde ve çevresinde kabak, bamya, kavun, karpuz gibi bu hastalığa konukçuluk edecek bitkiler yetiştirilmemeli,
  • Son ellerin kırımında gecikilmemelidir.

TÜTÜN MAVİ KÜF HASTALIĞI (PERONOSPORA TABACINA) BLUE MOLD

  • Fidelikler yer seviyesinden 15-20 cm yükseklikte, bol güneş alan süzek topraklarda kurulmalıdır.
  • Sık tohum ekimi yapılmamalı, açık yastıklarda m2 ‘ye 1,5 gr’dan fazla tohum kullanılmamasına dikkat edilmelidir.
  • Fideliklerde tek yönlü olarak azotlu gübre kullanımından kaçınılmalı, daha çok kompoze gübreler tercih edilmelidir.
  • Gerektiğinde ve yeteri kadar, sabah erken saatlerde sulama yapılmalı,
  • Gerek fidelikte gerekse de tarla devresinde yabancı ot temizliği zamanında yapılmalı, tütün bitkilerinin arasında başka bitkiler yetiştirilmemelidir.
  • Dikim işlemleri tamamlandıktan sonra fidelikte kalan fideler imha edilmeli,
  • Fidelerin tarlaya şaşırtılmasında sık dikimden kaçınılmalı, sıraların hakim rüzgarlar yönünde olmasına dikkat edilmelidir.
  • Hasat sonunda tarlada kalan tütün sapları toplanarak imha edilmeli,
  • Mavi küfe dayanıklı çeşitlerin yetiştirilmesine özen gösterilmelidir.

TÜTÜNDE SİYAH KÖK ÇÜRÜKLÜĞÜ (THIELAVIOPSIS BASICOLA)

  • Tütünde siyah kök çürüklüğü, bitkinin kök sisteminde oluşan bir mantar hastalığıdır. Soğuk ve ıslak iklim şartları siyah kök çürüklüğü hastalığının gelişimini hızlandırır. Asitik karaktere sahip topraklarda etkisi daha fazla görülmektedir. Tütünde büyük boyutlu zararına çok ender rastlanır.
  • Hastalık görülen fideliklerde, fide toprağı değiştirilmeli,
  • Analiz yapılarak toprağın PH değeri tespit edilmeli,
  • Siyah kök çürüklüğü görülen tarlalarda 2 ile 4 yıllık rotasyon uygulanmalıdır.
  • Fidelikte oluşan yabancı otlar temizlenmeli,
  • Hastalıklı fidelerin tarlaya şaşırtılmamasına özen gösterilmelidir.
  • Bu hastalıkla mücadelede, dayanıklı çeşitler kullanmak etkin bir yöntemdir.

TÜTÜN MOZAİK VİRÜSÜ

  • Hastalık, damarlar arasında, sarı yeşil veya daha açık yeşil renk değişimleri ile kendini gösterir. Renk değişiminin belirginleşmesiyle mozaik görünümünü alan yaprakta, kıvrılmalar ve kabarcıklaşmalar oluşur.
  • Hastalığın ilerlemiş halinde yaprak formlarında bozulmalar ve tepe enfeksiyonu ile birlikte bodurlaşma görülür.
  • Tütün çeşidine, bitkinin yaşlılık durumuna ve ekolojik faktörlere bağlı olarak hastalığın seyir ve şiddeti farklılık göstermektedir.
  • Üretim döneminde, havaların sıcak olması nedeniyle Ege Bölgesinde hastalık görülmez. Karadeniz bölgesinde ise hastalık, özellikle fidelik döneminde etkin olur.
  • Tütün Mozaik Virüsü; tütün, domates, biber, patates, pancar, şalgam, petunya gibi 300’den fazla bitkide hastalık meydana getirir.
Okunma 3097117 defa Son Düzenlenme Salı, 05 May 2015 18:34